Sercem leśniowskiej świątyni jest 70 – centymetrowa lipowa figurka Najświętszej Maryi Panny, pochodząca z XIV wieku.

Według legendy, historia figurki miała swój początek w roku 1382. Wtedy to, piastowski książę Władysław Opolczyk, powracając z Rusi na Śląsk wiózł do Częstochowy obraz Czarnej Madonny. Na miejsce odpoczynku wybrał polanę na terenie dzisiejszego Leśniowa. Tego roku lato było tak upalne, że wyschły wszystkie okoliczne źródła. Spragnieni i wyczerpani wędrowcy po bezskutecznym poszukiwaniu wody, zaczęli modlić się za wstawiennictwem Maryi. I stało się… Wytrysnęło obfite źródło dając początek potokowi, który przyniósł orzeźwienie spragnionym rycerzom. Książę Władysław pojechał dalej, ale w dowód wdzięczności pozostawił przy źródle wyciosaną z drewna kapliczkę, a w niej najcenniejszy dar, figurę Matki Bożej z Dzieciątkiem.

Maryja odziana w różową sukienkę i niebieski płaszcz, z odcieniami srebrnego, niesie na swym prawym ramieniu Dzieciątko Jezus. Maleńki Syn Boga unosi swą rączkę w geście błogosławieństwa. Postać Madonny zdaje się lekko pochylać pod ciężarem Jezusa. Pomimo tego, na Jej obliczu jaśnieje delikatny uśmiech.

Stan zachowania figury z punktu widzenia konserwatorskiego jest bardzo dobry. W XIX wieku została przemalowana w technice olejnej. Została wtedy usunięta pierwotna polichromia. Zachowane z tyłu figury resztki złoceń świadczą, że szaty Madonny były prawdopodobnie złocone. Zdaniem historyków sztuki figurka Matki Boskiej Leśniowskiej należy w ikonografii do tzw. stylu Pięknych Madonn. Styl ten charakteryzuje się idealizowanym realizmem i przejawia się w doskonałym odwzorowaniu ludzkiego ciała, i wyeksponowaniu treści emocjonalnych. Figura leśniowskiej Madonny pierwotnie umieszczona była w drewnianej kapliczce koło źródła. Wzrost kultu maryjnego na ziemi leśniowskiej przyczynił się do przeniesienia figurki do murowanego kościoła. Obecnie figura umieszczona jest w późnobarokowym ołtarzu.

Doniosłym wydarzeniem w historii Sanktuarium była koronacja Figury Matki Bożej w 1967 roku., której dokonali ks. kard. Stefan Wyszyński – Prymas Polski oraz ks. kard. Karol Wojtyła – dziś już bł. Jan Paweł II. Korony pochodziły z 1746 roku. Wykonano je na zlecenie ówczesnego przeora o. N. Raciborskiego przez złotnika Jana Szabelskiego. Oficjalna koronacja Cudownej Figury Matki Bożej dokonała się na podstawie dokumentu kapituły watykańskiej 13 sierpnia 1967 r., przy udziale ok. 30 tyś. wiernych. Było to wydarzenie niezwykle ważne dla mieszkańców, którzy od początku składali tu wota, aby podziękować Matce Bożej za otrzymane łaski.

Niestety 2 grudnia 2010 r. korony Matki Bożej zostały skradzione. Wydarzenie to poruszyło wszystkich. Metropolita częstochowski – ks. abp Stanisław Nowak – odwiedził Sanktuarium tuż po świętokradzkiej kradzieży i zachęcił ojców paulinów i wiernych do ekspiacji modlitewnej oraz do przygotowania w lipcu rekoronacji Figury.

Nowe korony, wykonane z ofiar złożonych przez czcicieli Matki Bożej i przybywających do Sanktuarium pielgrzymów, zostały pobłogosławione przez papieża Benedykta XVI 22 czerwca 2011 r. podczas audiencji generalnej w Watykanie. W geście tym zawarte zostało błogosławieństwo dla wszystkich odwiedzających i modlących się w Sanktuarium.

Otwartość i hojność pielgrzymów, którzy składali obrączki, biżuterię oraz ofiary pieniężne była ogromna. Generał Zakonu Paulinów – o. Izydor Matuszewski – ofiarował perłowy różaniec Jana Pawła II, który włączono w nowe korony Matki Bożej.

Uroczystość rekoronacji Cudownej Figury obyła się 2 lipca 2011 r. Aktu rekoronacji dokonał metropolita częstochowski ks. abp Stanisław Nowak, w asyście biskupów pomocniczych: ks. bp. Jana Wątroby i ks. bp. Antoniego Długosza. Dla wielu osób wydarzenie to było niezwykłym przeżyciem, zwłaszcza dla tych, którzy po raz drugi uczestniczyli w koronacji Figury Matki Bożej Leśniowskiej. Ksiądz Arcybiskup w swej homilii przypomniał nam wszystkim, że koronacja jest uwielbieniem Boga w Trójcy Jedynego.

Kult Leśniowskiej Patronki Rodzin wciąż rośnie, a miłość ku Niej gromadzi coraz więcej wiernych pragnących poznać Jej Matczyne Oblicze.